رفتار سازمانی مثبت گرا

در ادامه‌ی معرفی مفاهیم مهم در علم مدیریت و کسب و کار به مفهوم بسیار کاربردی و مهم رفتار سازمانی مثبت‌گرا می‌پردازیم. برای پرداختن به مقوله‌ی رفتار سازمانی مثبت‌گرا در ابتدا لازم است به تعریف رفتار سازمانی بپردازیم و سپس آن را با در نظر گرفتن قید مثبت‌گرایی که مفهومی کاربردی در علم روان‌شناسی است همراه کنیم تا بتوانیم به تعریف درستی از رفتار سازمانی مثبت‌گرا برسیم. از این رو با ما همراه باشید تا در ادامه‌ی مطلب به این مفهوم که مفهومی ترکیبی از دو علم روان‌شناسی و مدیریت است، به تفصیل بپردازیم.

رفتار سازمانی چیست؟

همان‌طور که بیان گردید، لازم است پیش از توضیح رفتار سازمانی مثبت‌گرا به این سوال پاسخ دهیم که رفتار سازمانی چیست؟ به طور خلاصه می‌توان گفت رفتار سازمانی یا Organizational Behavior در حقیقت دانش مطالعه‌ی تأثیر افراد، ساختارها و گروه‌ها  بر رفتار در یک سازمان را شامل می‌شود. به عبارت دیگر رفتار سازمانی، علم مطالعه‌ی نحوه‌ی برخورد و تعامل افراد و گروه‌ها در قالب سازمان می‌باشد که دانشی کاملا کاربردی است و در ذیل علم مدیریت تعریف می‌شود. این دانش روابط مردم و سازمان‌ها را در قبال کلیه‌ی گروه‌ها، سازمان‌ها و افراد دیگر به خوبی مورد بررسی قرار می‌دهد. به کارگیری این دانش می‌تواند کارآیی و راندمان یک سازمان را برای نیل به اهداف بالا برد. در حقیقت هدف از آن دستیابی به اهداف سازمانی و همچنین اهداف انسانی سازمانی با کمک ساختن ارتباطات بهتر می‌باشد.

روان‌شناسی مثبت‌گرا

در حقیقت روان‌شناسی مثبت‌گرا ریشه و پایه‌ی رفتار سازمانی مثبت‌گرا است. پیدایش روان‌شناسی مثبت‌گرا بر می‌گردد به سخنرانی مارتین سلیگمن (پدر روانشناسی مثبت) در جایگاه ریاست انجمن روانشناسی آمریکا. به طور کلی می‌توان گفت شاخه‌ی مثبت‌گرایی در دانش روان‌شناسی، به جای توجه به ناتوانی‌ها و ضعف‌های بشری، بر روی توانایی‌‌های انسان مثل شاد بودن ، خوش‌بینی و موفقیت که همگی مفاهیمی بشدت مثبت به شمار می‌روند متمرکز می‌شود.

مفهوم مثبت‌گرایی در سازمان

مفهوم مثبت‌گرایی در سازمان کاربرد عینی روان‌شناسی مثبت‌گرا در علم مدیریت است و دارای دو رویکرد اساسی می‌باشد که عبارتند از:

– رفتار سازمانی مثبت‌گرا یا Positive Organizational Behavior: این مورد بیشتر بر جنبه‌های خَرد رفتار سازمانی و آن دسته از حالات مثبت شخصیت انسانی که قابل توسعه و پرورش هستند، تأکید دارد. در ادامه‌ی مطلب بیشتر به رفتار سازمانی مثبت‌گرا که موضوع اصلی این مطلب می‌باشد می‌پردازیم.

– پژوهش‌های سازمانی مثبت‌‌گرا یا Positive Organizational Scholarship: این مورد بیشتر جنبه‌های کلان رفتار سازمانی را در بر می‌گیرد.

استفاده از قابلیت های مثبت روان شناختی و نقاط قوت منابع انسانی برای بهبود راندمان کارکنان سازمان، تعریفی جامع برای رفتار سازمانی مثبت گرا است.

تعریف رفتار سازمانی مثبت‌گرا

در واقع مطالعه و بررسی و در نهایت استفاده و به کار بردن قابلیت‌های مثبت روان‌شناختی و نقاط قوت منابع انسانی برای بهبود راندمان کارکنان سازمان، را یک تعریف تقریبا جامع برای رفتار سازمانی مثبت‌گرا می‌توان دانست. درست به مانند روان‌شناسی مثبت‌گرا، رفتار سازمانی مثبت‌گرا، ادعا نمی‌کند که به دستاورد جدیدی در ارتباط با مثبت‌گرایی رسیده است. بلکه بر نیاز به تمرکز بیشتر بر نظریه‌پردازی، پژوهش و کاربرد موثر حالات، صفات و رفتارهای مثبت کارکنان در محیط کار در سازمان اشاره دارد.

عوامل اصلی تشکیل‌دهنده رفتار سازمانی مثبت‌گرا

به طور کلی سرمایه‌ی روانشناختی، سرمایه‌ی انسانی و سرمایه‌ی اجتماعی یه عامل اصلی و عمده‌ی تشکیل‌دهنده‌ی رفتار سازمانی مثبت‌گرا می‌باشند که در این قسمت از مطلب قصد داریم به هر یک از این عوامل نیز اشاره نماییم.

– سرمایه‌ی اجتماعی

سرمایه‌ی اجتماعی موردی بسیار مهم است که کلیه‌ی کسب و کارهای موفق در دنیا آن را برای خود بسیار دارای حساسیت و اهمیت در نظر می‌گیرند. سرمایه‌ی اجتماعی از مجموعه شبکه‌‌ها و ارتباطات در دسترس برای سازمان از طریق خود سازمان، مدیران و اعضای آن در درون و بیرون سازمان و کیفیت این ارتباطات از بعد اعتماد و صمیمیت تشکیل شده است که می‌تواند برای موفقیت یک سازمان نقش اساسی ایفا کند. از یاد نباید برد که برندهای بزرگ دنیا همگی دارای سرمایه‌ی اجتماعی مناسبی هستند و می‌دانند روزی که سرمایه‌ی اجتماعی خود را از دست بدهند پایان کار و پایان روزهای موفقیت آن‌هاست.

– سرمایه‌ی انسانی

سرمایه‌ی انسانی نیز یکی از ارکان موفقیت سازمان‌هاست. در حقیقت سرمایه‌ی انسانی به نوعی نیروی کار متخصص یک سازمان است که می‌تواند موتور محرک سازمان در رسیدن به اهداف هم باشد. در تعریف دیگر می‌توان گفت سرمایه‌ی انسانی مجموعه‌ای از مهارت‌ها،‌ دانش و اعتقادات عمومی افراد در داخل یک سازمان است که نشان‌ دهنده ظرفیت کار امروز و ظرفیت بالقوه کار فردا برای سازمان است.

– سرمایه روان شناختی :‌ ظرفیت‌های روان شناختی از قبیل قابلیت تاب ‌آوری، خوش ‌بینی، خود کارآمدی و امیدواری در کنار هم، عاملی را به عنوان سرمایه روان‌شناختی تشکیل می ‌دهند.

استفاده از قابلیت های مثبت روان شناختی و نقاط قوت منابع انسانی برای بهبود راندمان کارکنان سازمان، تعریفی جامع برای رفتار سازمانی مثبت گرا است.

کدام متغیر های روان شناختی را می توان در قالب رفتار سازمانی مثبت گرا مورد بررسی و اهتمام قرار داد؟

عرض شد که مثبت گرایی مفهومی روان شناختی است که البته متغیر های روان شناختی زیادی نیز در قالب این مقوله می توانند مورد بررسی قرار گیرند. اما خصوصیات متغیرهای روان شناختی که در قالب رفتار سازمانی قابل بررسی هستند عبارت است از:

– متغیر ها به صورت معتبر قابل اندازه گیری باشند.

– متغیر ها دارای پایه نظری و پژوهشی باشند: مبتنی بودن متغیرهای تشکیل دهنده رفتار سازمانی مثبت گرا، بر نوعی نظریه و پژوهش عامل تمایز آنها از مطالب ارائه شده در کتاب های مثبت گرای پرفروشی است که در زمینه روان‌شناسی به تازگی طرفداران بسیاری پیدا کرده است و در واقع کاربردی نیستند.

– متغیر ها در زمینه رفتار سازمانی به طور تقریبی منحصربه فرد باشند: این موضوع بدین معناست که این متغیر ها از سایر مواردی که در گذشته در مقوله‌ی رفتار سازمانی ارائه شده است، مانند خود-ارزیابی های مثبت ‌گرایانه یا positive self- evaluation تقویت مثبت و غیره قابل تفکیک باشند.

– متغیرها دارای تأثیر مثبت بر عملکرد کاری و رضایت فردی باشند .

– متغیر ها امکان توسعه و تغییر و پرورششان در انسان وجود داشته باشد: در صورتی می توان، متغیری را در زمره متغیرهای رفتار سازمانی مثبت گرا به حساب آورد که آن متغیر، تقریبا قابل انعطاف و تغییر پذیر باشد. مانند متغیرهایی چون: امیدواری، خوش بینی، تاب آوری و خود کارآمدی.

حال به معرفی هر یک از این متغیرهای می پردازیم:

  1. امیدواری: امیدواری حالت انگیزشی بسیار مثبتی است که برای دستیابی به هدف و نیل به حس موفقیت پدید می آید و خود تجربه نیل به موفقیت، این حس را برای دفعات بعدی در فرد تقویت می کند. امیدواری خود از دو جزء تشکیل شده است که عبارتند از: عاملیت و همچنین برنامه ریزی برای دستیابی به هدف. منظور از کلمه عاملیت، داشتن اراده برای دستیابی به نتیجه مورد نظر یا اهداف دلخواه است. بنابراین، امیدواری، مستلزم، عاملیت یا نوعی انرژی برای تعقیب اهداف می باشد. عنصر دیگر تشکیل دهنده امیدواری، برنامه‌ریزی برای دستیابی به هدف است که نه تنها در بر گیرنده شناسایی اهداف است، بلکه راه‌های متفاوت رسیدن به اهداف را نیز در بر می ‌گیرد. در واقع امیدواریی مستلزم داشتن اراده برای نیل به موفقیت و شناسایی، شفاف سازی و پیگیری راههای لازم برای دستیابی به موفقیت است.
  2. خوش بینی: خوش بینی یعنی فردی در برابر شکست ها و پیروزی ها ثابت قدم بوده. موفقیت را به توانایی خود نسبت داده و شکست را به عوامل بیرونی نسبت دهد. افراد خوش بین همواره در انتظار رخ دادن اتفاق های خوشایند در زندگی خود هستند. نکته مهم آن است که در سرمایه‌ی روان‌ شناختی، خوش بینی واقعی مورد نظر است. زیرا خوش بینی غیرواقعی منجر به پیامدهای منفی می ‌شوند.
  3. تاب آوری: در حقیقت حالتی است که فرد می تواند با کمک آن در مقابل ناکامی ها و مشکلات و حتی مسئولیت ها و پشرفت های مثبت در زندگی، خود را حفظ کرده و به تلاش بیشتر برای نیل به موفقیت ادامه دهد. برخی افراد تاب آور، پس از رویارویی با موقعیت های دشوار زندگی، دوباره به سطح معمولی عملکرد باز می گردند، حال آنکه عملکرد برخی دیگر از این افراد، پس از رویارویی با ناکامی ها و دشواری ها نسبت به گذشته ارتقا پیدا می کند.
  4. خود کارآمدی: در یک تعریف ساده می توان خود کارآمدی را اعتماد به نفس نامید. در حقیقت باور فرد به توانایی‌ های خودش برای دستیابی به موفقیت در انجام وظیفه ‌ای معین از راه ایجاد انگیزه در خود، تامین منابع شناختی برای خود و نیز ایفای دیگر اقدامات لازم را می توان تعریف جامع تری برای خود کارآمدی دانست.

موسسه کسب و کار آیا دوره مدیریت رفتار سازمانی را برای مدیران برگزار می کند.