خلاقیت چیست؟

در سال های اخیر که در تمام دنیا مساله شغل به ویژه برای جوانان تحصیل کرده به یک معضل تبدیل شده است، افراد خلاق که حتی بدون تحصیلات دانشگاهی موفق به ایجاد شغل برای خود و دیگران شده اند، بیشتر مورد توجه قرار گرفته اند. این افراد ویژگی های بسیاری دارند که یکی از برجسته ترین آن ها خلاقیت است. سیستم های آموزشی در کشورهای مختلف سال هاست به این فکر افتاده اند که به جای تحصیل برای کسب نمره، شکوفایی استعداد ها و خلاقیت های دانش آموزان را هدف خود قرار دهند و بتوانند کارآفرینان آینده را پرورش دهند. در کشورهای مختلف آکادمی های کسب و کار نیز دقیقا سعی در همین موضوع دارند که بتوانند با کشف استعداد های هر فردی خلاقیت های وی در آن زمینه ها را به شکوفایی و ثمردهی برسانند. کمتری کسی پیدا می شود که در مورد مفهوم خلاقیت چیزی نداند. اما بسیاری از مردم به درستی نمی دانند که خلاقیت چیست؟ در این مطلب قصد داریم ابتدا به توضیح مفهوم خلاقیت پرداخته و در ادامه به مباحث مرتبط خواهیم پرداخت. با ما همراه باشید. (خلاقیت چیست؟)

تعریف خلاقیت

محققان علوم مختلف از جمله روان شناسی هر کدام برداشت خاصی از خلاقیت داشته اند و به همین جهت تعاریف متعدد و متنوعی برای آن ارائه کرده اند. نمی توان هیچ یک از این تعاریف را کامل و بی نقض دانست و هیچ یک را نیز نمی توان به طور کامل رد کرد. از این رو چند تعریف خلاقیت که جامع ترین آنها می باشند را خدمتتان ارائه می نماییم.

یکی از تعاریف بیان می نماید که خلاقیت ترکیبی از قوه ابتکار و انعطاف پذیری است که فرد آموزش دیده را قادر می سازد که خارج از چارچوب تعیین شده فکری، و البته به دور از تفکرات نامعقول، به صورت مولد بیاندیشد.

تعریفی دیگر بیان می کند که خلاقیت که آن را آفرینندگی نیز می نامند، اساسی ترین توانایی انسان ها برای ایحاد ارزش در کلیه عرصه های زندگیست. اکثر علوم، تکنولوژی ها، اختراعات، ابداعات، صنایع و هنرها در طول تاریخ بدون وجود خلاقیت در بشر امکان پذیر نبوده اند.

تعریفی دیگر، خلاقیت را توانایی حس کردن کمبود ها و مسائل و اتخاذ راهی غیر روتین برای حل مسائل بیان می کند. در واقع بر اساس این تعریف، افراد خلاق کسانی هستند که مواردی که برای دیگران بن بست محسوب می شود فقط برای آنان یک چالش است و می توانند راه حلی را با تفکر ناب خود برای مساله پیدا نمایند.

برخی به اشتباه نوآوری را با خلاقیت یکی می دانند. در واقع در بیان تفاوت نوآوری و خلاقیت می توان گفت که خلاقیت، تولید ایده های ناب است و نوآوری به کار بردن ایده های تولید شده.

افراد خلاق مجذوب تازگی هستند و تکرار و یکنواختی برای آنان اصلا جذابیتی ندارد و به دنبال تحریک ذهنی و نه محرک‌ های قوی و مخاطره ‌آمیز جهان واقعی هستند. آخرین یافته های علمی در این زمینه شرح می دهد که هرس کردن نورونی که در میان سطح عادی و سطح سایکوپاتولوژی واقع شود می ‌تواند موجب خلاقیت شود. دلایل دیگری که برای ارتباط نیمکره راست مغز انسان ها با خلاقیت وجود دارد این است که افراد خلاق تنها طی این فرایند و نه به ‌طور کلی تکیه بیشتر بر نیمکره راست مغز خود دارند. (خلاقیت چیست؟)

سطوح مختلف خلاقیت

برای خلاقیت به عنوان یک فاکتور مهم در موفقیت انسان در گذر از روزمرگی صرف و حرکت به سوی پیشرفت، می توان سه سطح اصلی را در نظر گرفت که عبارتند از:

– کشف: به پایین ترین سطح از خلاقیت بشری کشف می گویند که در حقیقت آگاهی پیدا کردن از یک حقیقت موجود است. این مرحله خود می تواند پایه ای برای مراحل بعدی خلاقیت به شمار رود. در واقع در طول تاریخ بشر بسیار اتفاق افتاده که اختراعات بسیار بزرگ و ارزشمندی بر پایه یک کشف ساده آغاز شده اند.

– اختراع: سطح دیگر خلاقیت که بالاتر از کشف قرار می گیرد، اختراع نام دارد. در حقیقت با کشف دانش و آگاهی و در اختیار داشتن علم، انسان ها به اختراع چیزهای نو دست می زنند. اما این گونه نیست که اگر فردی به اختراع یک مورد دست نزند، آن اختراع تا ته تاریخ صورت نپذیرد. به عنوان مثال اگر الکساندر گراهام بل تلفن را اختراع نمی کرد، فقط شاید تاریخ اختراع آن به تعویق می افتاد. ولی حتما در آینده توسط شخصی دیگر اختراع می شد. زیرا دانش آن در اختیار بشر بود و به هر حال زمانی اختراع آن صورت می پذیرفت.

– خلق: بالاترین سطح و درجه از خلاقیت را خلق می دانند که در حقیقت فقط یک نفر می تواند آن ها را ایجاد کند و بس. به عنوان مثال افسانه ها و داستان های تاریخی ایرانی سینه به سینه منتقل می شد و وجود داشت. اما فقط یک نفر توانست شاهکاری چون شاهنامه را خلق کند و آن شخصی نبود جز حکیم ابوالقاسم فردوسی. هر فردی در وجود خود توانایی خاصی برای خلق یک مورد خاص در زمینه ای خاص را دارد. البته در بسیاری موارد این استعداد خلق کنندگی در افراد به درستی کشف نمی شود و هرگز شکوفا نمی گردد. (خلاقیت چیست؟)

چگونه می توان خلاقیت را تقویت کرد؟

برای تقویت خلاقیت در انسان ها روش های زیادی وجود دارد و سیستم آموزشی به ویژه آموزش ابتدایی در تمامی کشورها باید با بینش کافی از این روش ها برای تقویت خلاقیت کودکان در سن رشد استفاده کنند. زیرا خلاقیت علیرغم اینکه در برخی افراد به صورت ذاتی و نهادینه وجود دارد، امری کاملا ذاتی و غیر اکتسابی نیست. به همین جهت با آموزش و تمرینات خاصی می توان آن را به خوبی در مسیر درست تقویت کرد.

اولین موردی که برای تقویت خلاقیت بسیار لازم است بالا بردن علم و آگاهی می باشد. باید در نظر داشت که نوآوری بر مبنای دانش شکل می گیرد. به همین جهت می بایست دائم حوزه دانش خود را گسترش دهید تا بتوانید با در نظر داشتن آگاهی های وسیع خود ذهنی خلاق تر داشته باشید و به هر یک از سه سطح خلاقیت بتوانید وارد شوید. برای بالا بردن خلاقیت خود و در پله نخست بالا بردن آگاهی خویش، کتاب ها و مطالبی را بخوانید که معمولا نمی ‌خوانید. زیرا احتمالا در زمینه هایی که قبلا مطالعه نداشته اید دانش کمتری دارد و چه بسا با افزودن دانش خود در این زمینه ها خلاقیت در وجود شما شکوفا شده و حتی به مرحله خلق یک ایده جدید برسید. (خلاقیت چیست؟)

افرادی که خلاقیت بالایی دارند، قوه تخیل بسیار پویایی هم دارند. به همین علت شما نیز اگر قصد دارید به خلاقیت بالایی دست یابید، لازم است تخیل هدفمند را در خود با تمرین تقویت کرده و آن را به عنوان یک مفهوم حقیقی درک نمایید.

همچنین برای بالا بردن و تقویت قوه خلاقیت در وجود خود بسیار لازم است که با فاصله گرفتن از ایده‌ ها به آن‌ ها فرصت پرورش یافتن دهید. به عنوان مثال، می ‌توانید وقتی روی پروژه ‌ای بزرگ کار می ‌کنید، زمانی به خود استراحت دهید و از کار روی موضوع مورد نظر فاصله بگیرید. بدین منظور می توانید وقت خود را به کارهای سرگرم کننده صرف نمایید تا بتوانید کمی ذهن خود را هم استراحت دهید. پس بهتر است به نواختن موسیقی برای چند دقیقه بپردازید یا به یک ورزش مفرح مشغول شوید. به این ترتیب ذهنتان به جای دیگری هدایت می ‌شود و به خلاقیت و نوآوری بیشتر شما کمک می ‌کند. به طور کلی افرادی که بسیار خلاق هستند وقت مناسبی را در طول هفته به تفریحات سالم مورد علاقه خود و گذران وقت در طبیعت اختصاص می دهند.

یکی دیگر از ویژگی های انسان های خلاق که می توان آن را در هر فردی تقویت کرد عدم ترس از تجربه کردن است. اگر می خواهید خلاقیت خود را به خوبی تقویت کنید سعی کنید از رویارویی با چالش ها نهراسید و همواره سعی در رویارویی با تجربه های جدید داشته باشید که می تواند شما را در بن بست های موقتی قرار داده و ذهن شما را برای طراحی راه حل تحریک نماید. افرادی که این گونه زندگی کرده و مرتب خود را در معرض تجربه های نو و رویارویی با چالش های جدید قرار می دهند، انسان هایی خلاق تر از دیگران خواهند بود.

یکی از خصوصیات افراد خلاق، تشنه موفقیت بودن است. این افراد نیاز دارند در کسب هدف ‌های خود در زندگی، به موفقیت‌ هایی دست پیدا کنند. این نیاز منبعی قوی و دلگرم‌ کننده برای تلاش مضاعف فرد در زمینه دستیابی به راه حل ‌های تازه، ریسک پذیری بیشتر و تمرکز قوی تر بر روی موضوع است. اگر شما هم با تحریک ذهن خود به سوی موفقیت بتوانید نیاز به رسیدن به موفقیت را درون خود نهادینه کنید، می توانید فردی خلاق تر از آنچه اکنون هستید باشید. (خلاقیت چیست؟)